Iceland Patient Rights Act 74/1997 (2026): Consent & Refusal
Um þessa grein
Byggt á lögum frá Alþingi, reglugerðum og opinberum leiðbeiningum. Skrifað á einföldu máli til almenns skilnings — þetta er fræðsluefni, ekki lögfræðiráðgjöf. Ritstjórnarreglur okkar
Í hverju felst þessi réttur?
Lög um réttindi sjúklinga tryggja grundvallarréttindi allra sem fá heilbrigðisþjónustu á Íslandi:
- Upplýst samþykki: Þú hefur rétt til að ákveða hvort þú samþykkir eða hafnar meðferð.
- Réttur til upplýsinga: Þú átt rétt á upplýsingum um heilsufar þitt, batahorfur og fyrirhugaða meðferð.
- Réttur til að velja þjónustuaðila: Þú mátt velja þjónustuaðila innan ramma kerfisins.
- Skráning: Ef þú hafnar upplýsingum eða tilnefnir umboðsmann verður það að vera skráð í sjúkraskrá þinni.
- Friðhelgi: Heilsufarsupplýsingar þínar eru trúnaðarmál og má aðeins deila með samþykki þínu eða eins og lög krefjast.
Hvenær á það við?
- Þú færð einhvers konar heilbrigðisþjónustu á Íslandi — heilsugæslu, sjúkrahúsþjónustu, sérfræðiþjónustu eða geðheilbrigðisþjónustu.
Hvað skal gera ef brotið er á sjúklingaréttindum þínum á Íslandi
- Spurðu spurninga — þjónustuaðilanum ber lagaleg skylda til að upplýsa þig um ástand þitt og meðferðarmöguleika.
- Þú mátt tilnefna annan einstakling til að taka við upplýsingum fyrir þína hönd.
- Ef brotið er á réttindum þínum, skaltu leggja fram kvörtun hjá Embætti landlæknis.
Hvað áttu EKKI að gera?
- Ekki samþykkja meðferð sem þú skilur ekki — biddu um skýra útskýringu eða túlk.
- Ekki gera ráð fyrir að hægt sé að deila heilsufarsupplýsingum þínum frjálslega — það krefst samþykkis þíns.
Um Heilbrigðisréttindi
Heilbrigðisþjónusta á Íslandi er almenn og fjármögnuð með sköttum, og nær til allra löglegra íbúa samkvæmt Lögum um heilbrigðisþjónustu (Lög nr. 40/2007) og Lögum um sjúkratryggingar (Lög nr. 112/2008), þar sem Sjúkratryggingar Íslands eru eini opinberi kaupandinn á landsvísu. Þú greiðir hlutdeild fyrir komur til heimilislæknis, sérfræðilæknis og fyrir lyfseðla. Sjúklingaréttindi þín — upplýst samþykki, aðgangur að sjúkraskrá, trúnaður, álit annars læknis og réttur til að hafna meðferð — falla undir Lög um réttindi sjúklinga (Lög nr. 74/1997). Kvartanir vegna læknis fara til Embættis landlæknis. Gestir frá EES-svæðinu eru tryggðir með EHIC-korti.
Algengar spurningar
Hvaða sjúklingaréttindi hef ég á Íslandi?
Samkvæmt Lögum um réttindi sjúklinga (Lög nr. 74/1997) hefur þú rétt til upplýsts samþykkis, rétt til að fá upplýsingar um heilsufar þitt og fyrirhugaða meðferð, rétt til að velja þjónustuaðila innan kerfisins og rétt til að hafna meðferð. Heilsufarsupplýsingar þínar eru trúnaðarmál og má aðeins deila með samþykki þínu eða eins og lög krefjast.
Get ég hafnað læknismeðferð á Íslandi?
Já. Upplýst samþykki þýðir að þú hefur rétt til að ákveða hvort þú samþykkir eða hafnar meðferð. Þú mátt einnig tilnefna annan einstakling til að taka við upplýsingum fyrir þína hönd. Ef þú hafnar upplýsingum eða tilnefnir umboðsmann verður það að vera skráð í sjúkraskrá þinni. Spurðu spurninga — þjónustuaðilanum ber lagaleg skylda til að upplýsa þig um ástand þitt og möguleika.
Hvar tilkynni ég brot á sjúklingaréttindum á Íslandi?
Leggðu fram kvörtun hjá Embætti landlæknis. Ekki samþykkja meðferð sem þú skilur ekki — biddu um skýra útskýringu eða túlk. Ekki er hægt að deila heilsufarsupplýsingum þínum frjálslega; miðlun krefst samþykkis þíns. Lög um réttindi sjúklinga vernda sjálfsákvörðunarrétt þinn í heilsugæslu, sjúkrahúsþjónustu, sérfræðiþjónustu og geðheilbrigðisþjónustu.
What is the sjúklingaréttindi right in Ísland?
Lög um réttindi sjúklinga tryggja grundvallarréttindi allra sem fá heilbrigðisþjónustu á Íslandi:Upplýst samþykki: Þú hefur rétt til að ákveða hvort þú samþykkir eða hafnar meðferð.Réttur til upplýsinga: Þú átt rétt á upplýsingum um heilsufar þitt, batahorfur og fyrirhugaða meðferð.Réttur til að velja þjónustuaðila: Þú mátt velja þjónustuaðila innan ramma kerfisins.Skráning: Ef þú hafnar upplýsingum eða tilnefnir umboðsmann verður það að vera skráð í sjúkraskrá þinni.Friðhelgi: Heilsufarsupplýsingar þínar eru trúnaðarmál og má aðeins deila með samþykki þínu eða eins og lög krefjast.
Hvenær á það við — sjúklingaréttindi?
Þú færð einhvers konar heilbrigðisþjónustu á Íslandi — heilsugæslu, sjúkrahúsþjónustu, sérfræðiþjónustu eða geðheilbrigðisþjónustu.
Hvað ætti ég að gera ef læknirinn minn fékk ekki upplýst samþykki mitt eða deildi heilsufarsupplýsingum mínum án leyfis á Íslandi?
Spurðu spurninga — þjónustuaðilanum ber lagaleg skylda til að upplýsa þig um ástand þitt og meðferðarmöguleika.Þú mátt tilnefna annan einstakling til að taka við upplýsingum fyrir þína hönd.Ef brotið er á réttindum þínum, skaltu leggja fram kvörtun hjá Embætti landlæknis.
Hvað áttu EKKI að gera — sjúklingaréttindi?
Ekki samþykkja meðferð sem þú skilur ekki — biddu um skýra útskýringu eða túlk.Ekki gera ráð fyrir að hægt sé að deila heilsufarsupplýsingum þínum frjálslega — það krefst samþykkis þíns.