Réttindi launafólks
Laun samkvæmt kjarasamningum, vinnutími, fæðingarorlof, vinnuvernd, ólögmæt uppsögn, mismunun, réttindi stéttarfélaga og vernd uppljóstrara samkvæmt íslenskum lögum.
Fjallað er um í þessari grein:
Vinna á Íslandi byggir á kjarasamningum — engin lögbundin lágmarkslaun eru í gildi. Lög um stéttarfélög og vinnudeilur (Lög nr. 80/1938) og Lög um starfskjör launafólks (Lög nr. 55/1980) gera samningsbundna taxta bindandi fyrir alla starfsmenn og atvinnurekendur sem falla undir samninginn. Vinnuvernd heyrir undir Lög nr. 46/1980; fæðingarorlof samkvæmt Lög nr. 95/2000 veitir 12 mánuði samtals, þar af 6 ætlaðir hvoru foreldri. Jafnlaunavottun er skylda hjá fyrirtækjum með 25+ starfsmenn samkvæmt Lög nr. 150/2020. Kjaradeilur fara fyrir Félagsdóm; einstaklingsdeilur fyrir héraðsdómstóla.
Helstu lög
Lög um stéttarfélög og vinnudeilur
Lög nr. 80/1938
Verndar félagafrelsi, kjarasamninga og verkfallsrétt
Lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum
Lög nr. 46/1980
Skyldur atvinnurekanda um vinnuvernd, áhættumat og heilsuvernd starfsfólks
Lög um fæðingar- og foreldraorlof
Lög nr. 95/2000
12 mánaða fæðingarorlof samtals með 6 mánuðum ætluðum hvoru foreldri
Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna
Lög nr. 150/2020
Jafnrétti kynjanna, jafnlaunavottun og bann við mismunun á vinnumarkaði
Lágmarkslaun (Kjarasamningar)
Á Íslandi eru engin lögbundin lágmarkslaun. Lágmarkskjör eru þess í stað ákveðin í kjarasamningum sem samið er um milli stéttarfélaga (undir hatti ASÍ) og atvinnurekenda (SA). Samkvæmt lögum nr....
Vinnutími og hvíld
Íslensk lög takmarka vinnutíma og tryggja hvíldartíma, og leiða í lög ákvæði vinnutímatilskipunar ESB um EES-samninginn:Venjulegur vinnutími í fullu starfi: 40 stundir á viku (ákveðið í...
Ólögmæt uppsögn og uppsagnarfrestir
Á Íslandi eru ekki ein heildarlög um ólögmæta uppsögn. Vernd við starfslok kemur frá kjarasamningum, einstaklingssamningum og almennum vinnuréttarreglum.Uppsögn verður að vera skrifleg og hefst um...
Fæðingarorlof
Ísland býður upp á eitt rausnarlegasta fæðingarorlofskerfi heims. Eftir breytingar 2021 með lögum nr. 144/2020 gilda eftirfarandi reglur:Heildarorlof: 12 mánuðir á fjölskyldu.Hvort foreldri:...
Vinnuvernd
Íslensk lög leggja meginábyrgð á vinnuvernd á vinnuveitandann:Réttur til að neita hættulegri vinnu: Starfsmenn mega neita að vinna verk sem felur í sér yfirvofandi og alvarlega hættu fyrir líf eða...
Mismunun á vinnustað
Á Íslandi gilda tvö helstu lög gegn mismunun á vinnustað:Jafnrétti kynjanna (Lög nr. 150/2020, Jafnréttislög): Banna mismunun á grundvelli kyns á öllum sviðum. Jafnlaunavottun samkvæmt 7. gr. krefst...
Réttindi stéttarfélaga
Rétturinn til að stofna og ganga í stéttarfélag er stjórnarskrárvarinn réttur á Íslandi (74. gr. stjórnarskrárinnar).Aðild að stéttarfélagi: Yfir 80% launþega eru félagsmenn — eitt hæsta hlutfall í...
Vernd uppljóstrara
Fyrstu heildarlög Íslands um vernd uppljóstrara (Lög nr. 40/2020) vernda starfsmenn sem tilkynna um misferli:Gildissvið: Nær til starfsmanna á bæði opinberum og almennum vinnumarkaði.Hvað má...
Sjómenn: Hlutaskipti, ráðningar, öryggi og útlendingamál
Áhafnir á íslenskum fiskiskipum starfa eftir einstakri blöndu vinnuréttar, siglingaréttar og fiskveiðiréttar. Laun byggja á hlutaskiptum frekar en föstu kaupi, öryggi og vottun eru þétt reglubundin...
Orlofssjóður — Orlofslög og orlofslaun á Íslandi
Orlofslög nr. 30/1987 mæla fyrir um að hver launþegi á Íslandi safni 10,17% af heildarlaunum sem orlofslaun. Orlofsárið er frá 1. maí til 30. apríl. Lágmarksréttur er 24 virkir dagar, en flestir...
Stéttarfélag — Hlutverk verkalýðsfélaga (Iceland)
Á Íslandi gegna stéttarfélög (trade unions) lykilhlutverki í vinnurétti. Aðild að stéttarfélagi nær til um 90% launþega — hæsta hlutfall á Vesturlöndum — og næstum allir launamenn njóta verndar...