Iceland Workplace Discrimination (2026) - Lög 86/2018
Um þessa grein
Byggt á lögum frá Alþingi, reglugerðum og opinberum leiðbeiningum. Skrifað á einföldu máli til almenns skilnings — þetta er fræðsluefni, ekki lögfræðiráðgjöf. Ritstjórnarreglur okkar
Í hverju felst þessi réttur?
Á Íslandi gilda tvö helstu lög gegn mismunun á vinnustað:
- Jafnrétti kynjanna (Lög nr. 150/2020, Jafnréttislög): Banna mismunun á grundvelli kyns á öllum sviðum. Jafnlaunavottun samkvæmt 7. gr. krefst þess að fyrirtæki með 50+ starfsmenn afli sér utanaðkomandi vottunar samkvæmt ÍST 85:2012 staðli, en fyrirtæki með 25–49 starfsmenn mega þess í stað fá léttvægari jafnlaunastaðfestingu samkvæmt 8. gr. Báðar vottanir þarf að endurnýja á 3ja ára fresti. Jafnréttisstofa getur lagt á dagsektir vegna vanrækslu á vottun, jafnréttisáætlun eða gagnaframlagningu. Þolendur geta krafið fjárhagstjóns auk miskabóta samkvæmt 31. gr.
- Jöfn meðferð (Lög nr. 86/2018): Banna mismunun á grundvelli kynþáttar, þjóðernisuppruna, trúar, lífsskoðunar, fötlunar, skertrar starfsgetu, aldurs, kynhneigðar, kynvitundar, kyntjáningar og kyneinkenna.
Bæði bein og óbein mismunun eru bönnuð. Atvinnurekendur verða einnig að setja sér jafnréttisáætlanir eða samþætta jafnréttissjónarmið í starfsmannastefnu (Lög nr. 150/2020).
Hvenær á það við?
- Þú ert starfsmaður, atvinnuumsækjandi eða sjálfstætt starfandi á Íslandi.
- Verndin nær til ráðningar, launa, stöðuhækkana, þjálfunar, vinnuaðstöðu og starfsloka.
Hvað á að gera ef þú verður fyrir mismunun eða ójöfnum launum á vinnustað á Íslandi
- Skjalfestu dæmi um mismunun — haltu utan um samskipti, vitni og dagsetningar.
- Leggðu fram kvörtun til Kærunefndar jafnréttismála samkvæmt lögum nr. 151/2020.
- Vegna kynbundinnar mismununar sérstaklega skaltu hafa samband við Jafnréttisstofu.
- Þú getur einnig höfðað mál fyrir dómstólum.
Hvað áttu EKKI að gera?
- Ekki sætta þig við launamun án þess að skilja hvort hann sé réttlætanlegur — Ísland krefst vottaðs jafnlaunakerfis.
- Ekki gera ráð fyrir að mismunun verði að vera viljandi — óbein mismunun (hlutlausar reglur sem koma niður á tilteknum hópi í óhóflegum mæli) er einnig bönnuð.
- Ekki segja upp starfi áður en þú hefur fengið ráðgjöf — uppsögn þín getur haft áhrif á lagaleg úrræði.
Um Réttindi launafólks
Vinna á Íslandi byggir á kjarasamningum — engin lögbundin lágmarkslaun eru í gildi. Lög um stéttarfélög og vinnudeilur (Lög nr. 80/1938) og Lög um starfskjör launafólks (Lög nr. 55/1980) gera samningsbundna taxta bindandi fyrir alla starfsmenn og atvinnurekendur sem falla undir samninginn. Vinnuvernd heyrir undir Lög nr. 46/1980; fæðingarorlof samkvæmt Lög nr. 95/2000 veitir 12 mánuði samtals, þar af 6 ætlaðir hvoru foreldri. Jafnlaunavottun er skylda hjá fyrirtækjum með 25+ starfsmenn samkvæmt Lög nr. 150/2020. Kjaradeilur fara fyrir Félagsdóm; einstaklingsdeilur fyrir héraðsdómstóla.
Algengar spurningar
Hvaða þættir eru verndaðir frá mismunun á vinnustað á Íslandi?
Lög nr. 150/2020 banna mismunun á grundvelli kyns. Lög nr. 86/2018 banna mismunun á grundvelli kynþáttar, þjóðernisuppruna, trúar, lífsskoðunar, fötlunar, skertrar starfsgetu, aldurs, kynhneigðar, kynvitundar, kyntjáningar og kyneinkenna. Bæði bein og óbein mismunun eru bönnuð á öllum stigum ráðningar, launa, stöðuhækkana, þjálfunar, vinnuaðstöðu og starfsloka.
Hvað segir reglan um jafnlaunavottun á Íslandi?
Fyrirtæki með 25 eða fleiri starfsmenn verða að afla sér jafnlaunavottunar samkvæmt lögum nr. 150/2020, byggt á ÍST 85 staðlinum. Þessi vottun sannar með óháðum úttektum að atvinnurekandi greiði jöfn laun fyrir jafnverðmæt störf. Atvinnurekendur verða einnig að setja sér jafnréttisáætlanir eða samþætta jafnréttissjónarmið í starfsmannastefnu.
Hvar legg ég fram kvörtun vegna mismununar á Íslandi?
Skjalfestu atvik — haltu utan um samskipti, vitni og dagsetningar. Leggðu fram kvörtun til Kærunefndar jafnréttismála samkvæmt lögum nr. 151/2020. Vegna kynbundinnar mismununar skaltu hafa samband við Jafnréttisstofu. Þú getur einnig höfðað mál fyrir dómstólum. Ekki segja upp starfi áður en þú hefur fengið ráðgjöf — uppsögn þín getur haft áhrif á lagaleg úrræði.
What is the mismunun á vinnustað right in Ísland?
Á Íslandi gilda tvö helstu lög gegn mismunun á vinnustað:Jafnrétti kynjanna (Lög nr. 150/2020, Jafnréttislög): Banna mismunun á grundvelli kyns á öllum sviðum. Jafnlaunavottun samkvæmt 7. gr. krefst þess að fyrirtæki með 50+ starfsmenn afli sér utanaðkomandi vottunar samkvæmt ÍST 85:2012 staðli, en fyrirtæki með 25–49 starfsmenn mega þess í stað fá léttvægari jafnlaunastaðfestingu samkvæmt 8. gr. Báðar vottanir þarf að endurnýja á 3ja ára fresti. Jafnréttisstofa getur lagt á dagsektir vegna vanrækslu á vottun, jafnréttisáætlun eða gagnaframlagningu. Þolendur geta krafið fjárhagstjóns auk...
Hvenær á það við — mismunun á vinnustað?
Þú ert starfsmaður, atvinnuumsækjandi eða sjálfstætt starfandi á Íslandi.Verndin nær til ráðningar, launa, stöðuhækkana, þjálfunar, vinnuaðstöðu og starfsloka.
Hvað á ég að gera ef ég verð fyrir mismunun eða fæ lægri laun en samstarfsmenn fyrir sömu vinnu á Íslandi?
Skjalfestu dæmi um mismunun — haltu utan um samskipti, vitni og dagsetningar.Leggðu fram kvörtun til Kærunefndar jafnréttismála samkvæmt lögum nr. 151/2020.Vegna kynbundinnar mismununar sérstaklega skaltu hafa samband við Jafnréttisstofu.Þú getur einnig höfðað mál fyrir dómstólum.
Hvað áttu EKKI að gera — mismunun á vinnustað?
Ekki sætta þig við launamun án þess að skilja hvort hann sé réttlætanlegur — Ísland krefst vottaðs jafnlaunakerfis.Ekki gera ráð fyrir að mismunun verði að vera viljandi — óbein mismunun (hlutlausar reglur sem koma niður á tilteknum hópi í óhóflegum mæli) er einnig bönnuð.Ekki segja upp starfi áður en þú hefur fengið ráðgjöf — uppsögn þín getur haft áhrif á lagaleg úrræði.