Foreldraskyldur á Íslandi (2026)
Um þessa grein
Byggt á lögum frá Alþingi, reglugerðum og opinberum leiðbeiningum. Skrifað á einföldu máli til almenns skilnings — þetta er fræðsluefni, ekki lögfræðiráðgjöf. Ritstjórnarreglur okkar
Í hverju felst þessi réttur?
Íslensk lög skilgreina réttindi og skyldur foreldra gagnvart börnum sínum:
- Hjúskapur/skráð sambúð: Eiginmaður eða sambúðaraðili er sjálfvirkt skráður sem faðir. Sameiginleg forsjá er sjálfvirk.
- Ógift móðir: Faðerni verður að vera ákvarðað innan 6 mánaða frá fæðingu með sameiginlegri yfirlýsingu sem lögð er fyrir Þjóðskrá.
- Ef faðerni er umdeilt getur meintur faðir farið fram á DNA-rannsókn hjá sýslumanni.
- Bæði foreldri hafa rétt og skyldu til að annast barn sitt.
- Barnið hefur rétt til að þekkja og fá umönnun frá báðum foreldrum (í samræmi við Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna).
- Umgengnisréttur: Foreldri án forsjár hefur rétt til samskipta og umgengni við barnið — þetta er einnig talinn vera réttur barnsins.
Hvenær á það við?
- Þú ert foreldri barns sem fætt er eða ættleitt á Íslandi.
- Faðerni eða foreldravald er í vafa eða deilu.
Hvað á að gera ef deila kemur upp um faðerni eða foreldraréttindi á Íslandi
- Skrá faðerni hjá Þjóðskrá Íslands innan 6 mánaða frá fæðingu.
- Ef faðerni er umdeilt skal sækja um DNA-rannsókn hjá sýslumanni.
- Til að stofna sameiginlega forsjá fyrir ógift foreldra skal leggja inn samning hjá sýslumanni eða Þjóðskrá.
Hvað áttu EKKI að gera?
- Ekki hunsa 6 mánaða frest faðernis — eftir þennan tíma verður móðirin að höfða dómsmál.
- Ekki neita hinu foreldrinu um umgengni án dómsúrskurðar — umgengni er réttur barnsins samkvæmt íslenskum lögum.
Um Fjölskyldulög
Hjónaband og skilnaður á Íslandi heyra undir Hjúskaparlög (Lög nr. 31/1993) — lágmarksaldur 18 ár, kynhlutlaus síðan 2010. Skilnaður er hægt að veita strax með gagnkvæmu samþykki eða eftir 6 mánaða aðskilnað, í gegnum Sýslumann. Forsjá, faðerni og meðlag fylgja Barnalögum (Lög nr. 76/2003) — sameiginleg forsjá er sjálfgefin og viðmiðið er besta barnsins. Heimilisofbeldi er fjallað um í Almennum hegningarlögum (Lög nr. 19/1940) og Lögum um nálgunarbann (Lög nr. 85/2011). Erfðir fylgja Lögum nr. 8/1962 með skylduarfshluta.
Algengar spurningar
Hvernig er faðerni ákvarðað á Íslandi?
Ef foreldrar eru í hjúskap eða skráðri sambúð er eiginmaður eða sambúðaraðili sjálfvirkt skráður sem faðir. Fyrir ógifta móður verður faðerni að vera ákvarðað innan 6 mánaða frá fæðingu með sameiginlegri yfirlýsingu sem lögð er fyrir Þjóðskrá. Eftir 6 mánuði verður móðirin að höfða dómsmál.
Get ég farið fram á DNA-rannsókn vegna faðernis á Íslandi?
Já. Ef faðerni er umdeilt getur meintur faðir farið fram á DNA-rannsókn hjá sýslumanni samkvæmt Barnalögum (Lög nr. 76/2003). Bæði foreldri hafa rétt og skyldu til að annast barn sitt, og barnið hefur rétt til að þekkja og fá umönnun frá báðum foreldrum — í samræmi við Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna.
Get ég neitað hinu foreldrinu um umgengni við barnið mitt á Íslandi?
Ekki án dómsúrskurðar. Umgengnisréttur er réttur foreldris án forsjár — og, mikilvægara, einnig réttur barnsins samkvæmt íslenskum lögum. Til að stofna sameiginlega forsjá fyrir ógift foreldra skal leggja inn samning hjá sýslumanni eða Þjóðskrá.
What is the foreldraskyldur right in Ísland?
Íslensk lög skilgreina réttindi og skyldur foreldra gagnvart börnum sínum:Hjúskapur/skráð sambúð: Eiginmaður eða sambúðaraðili er sjálfvirkt skráður sem faðir. Sameiginleg forsjá er sjálfvirk.Ógift móðir: Faðerni verður að vera ákvarðað innan 6 mánaða frá fæðingu með sameiginlegri yfirlýsingu sem lögð er fyrir Þjóðskrá.Ef faðerni er umdeilt getur meintur faðir farið fram á DNA-rannsókn hjá sýslumanni.Bæði foreldri hafa rétt og skyldu til að annast barn sitt.Barnið hefur rétt til að þekkja og fá umönnun frá báðum foreldrum (í samræmi við Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna).Umgengnisréttur:...
Hvenær á það við — foreldraskyldur?
Þú ert foreldri barns sem fætt er eða ættleitt á Íslandi.Faðerni eða foreldravald er í vafa eða deilu.
Hvað á ég að gera ef faðerni er umdeilt eða ég þarf að stofna foreldravald á Íslandi?
Skrá faðerni hjá Þjóðskrá Íslands innan 6 mánaða frá fæðingu.Ef faðerni er umdeilt skal sækja um DNA-rannsókn hjá sýslumanni.Til að stofna sameiginlega forsjá fyrir ógift foreldra skal leggja inn samning hjá sýslumanni eða Þjóðskrá.
Hvað áttu EKKI að gera — foreldraskyldur?
Ekki hunsa 6 mánaða frest faðernis — eftir þennan tíma verður móðirin að höfða dómsmál.Ekki neita hinu foreldrinu um umgengni án dómsúrskurðar — umgengni er réttur barnsins samkvæmt íslenskum lögum.