Réttur til verjanda á Íslandi (2026)
Um þessa grein
Byggt á lögum frá Alþingi, reglugerðum og opinberum leiðbeiningum. Skrifað á einföldu máli til almenns skilnings — þetta er fræðsluefni, ekki lögfræðiráðgjöf. Ritstjórnarreglur okkar
Í hverju felst þessi réttur?
Ef þú ert handtekinn eða meðhöndlaður sem sakborningur hefur þú rétt til að hafa samband við verjanda þegar í stað.
- Réttur til verjanda verður virkur frá því augnabliki sem komið er fram við þig sem sakborning, ekki aðeins eftir formlega ákæru.
- Handtekinn maður á rétt á að hafa samband við verjanda strax í kjölfar handtöku.
- Þú átt einnig rétt á að hafa samband við nánasta aðstandanda, nema sérstök ástæða sé til að ætla að það myndi torvelda rannsóknina.
- Ef þú óskar eftir skipuðum verjanda eftir handtöku skal lögreglan verða við þeirri ósk.
- Trúnaður milli verjanda og sakbornings: Ekki er heimilt að haldleggja muni sem hafa að geyma upplýsingar sem skipst hefur verið á milli sakbornings og verjanda hans.
Hvenær á það við?
- Þú hefur verið handtekinn eða formlega meðhöndlaður sem sakborningur í sakamálarannsókn.
- Rétturinn á við á öllum stigum sakamálsins — frá fyrstu yfirheyrslu til aðalmeðferðar.
Hvað á að gera ef þú ert handtekinn eða í varðhaldi og þarft á verjanda að halda á Íslandi
- Óskaðu skýrt eftir verjanda — tilkynntu að þú viljir fá lögfræðiráðgjöf áður en þú svarar spurningum.
- Ef þú hefur ekki efni á verjanda, óskaðu eftir því að dómurinn skipi þér verjanda.
- Samvinnuðu við auðkenningu (nafn, kennitala) en neitaðu frekari spurningum þar til verjandi er kominn.
Hvað áttu EKKI að gera?
- Ekki afsala þér rétti til verjanda undir þrýstingi — eftir slíkt afsal má nota framburð gegn þér.
- Ekki ræða mál þitt við aðra en verjanda þinn — samtöl við aðra varðhaldsfanga eða lögreglu eru ekki trúnaðarbundin.
Um Samskipti við lögreglu
Réttindi þín í samskiptum við lögreglu á Íslandi koma frá Stjórnarskránni (Lög nr. 33/1944) — 67. gr. (frelsi), 68. gr. (dómsmeðferð), 70. gr. (réttlát málsmeðferð) — og Mannréttindasáttmála Evrópu með Lögum nr. 62/1994. Lög um meðferð sakamála (Lög nr. 88/2008) setja reglurnar: handtaka krefst rökstuðningsgrundvallar, færa þarf þig fyrir dómara innan 24 klukkustunda og þér skal tilkynnt um þagnarrétt og rétt til verjanda við yfirheyrslu. Leit krefst að jafnaði dómsúrskurðar. Lögreglan ber að jafnaði ekki skotvopn. Kvartanir eru afgreiddar af sjálfstæðu eftirlitsembætti; Persónuvernd hefur eftirlit með rafrænu eftirliti.
Algengar spurningar
Hvenær get ég óskað eftir verjanda á Íslandi?
Strax. Réttur til verjanda verður virkur frá því augnabliki sem komið er fram við þig sem sakborning, ekki aðeins eftir formlega ákæru. Handtekinn maður á rétt á að hafa samband við verjanda strax í kjölfar handtöku samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar og lögum um meðferð sakamála. Ef þú óskar eftir skipuðum verjanda eftir handtöku skal lögreglan verða við þeirri ósk.
Get ég haft samband við fjölskyldu mína ef ég er handtekinn á Íslandi?
Já, almennt. Þú átt rétt á að hafa samband við nánasta aðstandanda í kjölfar handtöku, nema sérstök ástæða sé til að ætla að það myndi torvelda rannsóknina. Lögregla skal skrá ef slíku sambandi er neitað. Óskaðu skýrt eftir bæði verjanda og samskiptum við fjölskyldu. Óskaðu skýrt eftir verjanda og tilkynntu að þú viljir fá ráðgjöf áður en þú svarar spurningum.
Er samtal mitt við íslenskan verjanda mitt trúnaðarbundið?
Já. Trúnaður milli verjanda og sakbornings er verndaður — ekki er heimilt að haldleggja muni sem hafa að geyma upplýsingar sem skipst hefur verið á milli sakbornings og verjanda hans. Ekki ræða mál þitt við aðra en verjanda þinn; samtöl við aðra varðhaldsfanga eða lögreglu eru ekki trúnaðarbundin. Ef þú hefur ekki efni á verjanda, óskaðu eftir því að dómurinn skipi þér verjanda.
What is the réttur til verjanda right in Ísland?
Ef þú ert handtekinn eða meðhöndlaður sem sakborningur hefur þú rétt til að hafa samband við verjanda þegar í stað.Réttur til verjanda verður virkur frá því augnabliki sem komið er fram við þig sem sakborning, ekki aðeins eftir formlega ákæru.Handtekinn maður á rétt á að hafa samband við verjanda strax í kjölfar handtöku.Þú átt einnig rétt á að hafa samband við nánasta aðstandanda, nema sérstök ástæða sé til að ætla að það myndi torvelda rannsóknina.Ef þú óskar eftir skipuðum verjanda eftir handtöku skal lögreglan verða við þeirri ósk.Trúnaður milli verjanda og sakbornings: Ekki er heimilt að...
Hvenær á það við — réttur til verjanda?
Þú hefur verið handtekinn eða formlega meðhöndlaður sem sakborningur í sakamálarannsókn.Rétturinn á við á öllum stigum sakamálsins — frá fyrstu yfirheyrslu til aðalmeðferðar.
Hvað á ég að gera ef ég er handtekinn og vil ræða við verjanda á Íslandi?
Óskaðu skýrt eftir verjanda — tilkynntu að þú viljir fá lögfræðiráðgjöf áður en þú svarar spurningum.Ef þú hefur ekki efni á verjanda, óskaðu eftir því að dómurinn skipi þér verjanda.Samvinnuðu við auðkenningu (nafn, kennitala) en neitaðu frekari spurningum þar til verjandi er kominn.
Hvað áttu EKKI að gera — réttur til verjanda?
Ekki afsala þér rétti til verjanda undir þrýstingi — eftir slíkt afsal má nota framburð gegn þér.Ekki ræða mál þitt við aðra en verjanda þinn — samtöl við aðra varðhaldsfanga eða lögreglu eru ekki trúnaðarbundin.