Þagnarréttur á Íslandi (2026)
Um þessa grein
Byggt á lögum frá Alþingi, reglugerðum og opinberum leiðbeiningum. Skrifað á einföldu máli til almenns skilnings — þetta er fræðsluefni, ekki lögfræðiráðgjöf. Ritstjórnarreglur okkar
Í hverju felst þessi réttur?
Ef lögregla yfirheyrir þig sem sakborning hefur þú rétt til að þegja. Þér er ekki skylt að svara spurningum sem gætu komið þér í koll.
- Rétturinn til að bera ekki vitni gegn sjálfum sér byggir á 70. gr. stjórnarskrárinnar, sem tryggir réttláta málsmeðferð og sakleysisregluna.
- Samkvæmt lögum um meðferð sakamála (nr. 88/2008) skal kynna sakborningi efnisatriði málsins áður en yfirheyrsla hefst.
- Sönnunarbyrðin hvílir alfarið á ákæruvaldinu — bæði um sekt og um atvik sem geta horft sakborningi til hagsbóta.
- Þögn verður ekki notuð sem sönnun um sekt.
Hvenær á það við?
- Þú ert yfirheyrður af lögreglu sem sakborningur í sakamáli.
- Rétturinn verður virkur um leið og lögreglan kemur fram við þig sem sakborning, ekki einungis eftir formlega ákæru.
Hvað á að gera ef lögregla yfirheyrir þig sem sakborning á Íslandi
- Tilkynntu skýrt að þú viljir þegja þangað til verjandi þinn er viðstaddur.
- Þú mátt gefa upp nafn og kennitölu án þess að afsala þér þagnarrétti um efnisatriði málsins.
- Óskaðu eftir verjanda áður en þú svarar spurningum um málið.
Hvað áttu EKKI að gera?
- Ekki láta beygja þig til að tala — þögn er stjórnarskrárvarinn réttur þinn, ekki játning um sekt.
- Ekki svara aðeins sumum spurningum — að hluta svör geta verið notuð fyrir dómi, en heildarþögn er vernduð.
- Ekki veita líkamlega mótspyrnu — þú getur neitað að svara en haldist samvinnuþýður.
Um Samskipti við lögreglu
Réttindi þín í samskiptum við lögreglu á Íslandi koma frá Stjórnarskránni (Lög nr. 33/1944) — 67. gr. (frelsi), 68. gr. (dómsmeðferð), 70. gr. (réttlát málsmeðferð) — og Mannréttindasáttmála Evrópu með Lögum nr. 62/1994. Lög um meðferð sakamála (Lög nr. 88/2008) setja reglurnar: handtaka krefst rökstuðningsgrundvallar, færa þarf þig fyrir dómara innan 24 klukkustunda og þér skal tilkynnt um þagnarrétt og rétt til verjanda við yfirheyrslu. Leit krefst að jafnaði dómsúrskurðar. Lögreglan ber að jafnaði ekki skotvopn. Kvartanir eru afgreiddar af sjálfstæðu eftirlitsembætti; Persónuvernd hefur eftirlit með rafrænu eftirliti.
Algengar spurningar
Þarf ég að svara spurningum lögreglu á Íslandi?
Nei. Ef lögregla yfirheyrir þig sem sakborning hefur þú rétt til að þegja — þér er ekki skylt að svara spurningum sem gætu komið þér í koll. Rétturinn byggir á 70. gr. stjórnarskrárinnar, sem tryggir réttláta málsmeðferð og sakleysisregluna. Þögn verður ekki notuð sem sönnun um sekt.
Hvenær hefst þagnarréttur á Íslandi?
Frá því augnabliki sem lögreglan kemur fram við þig sem sakborning, ekki einungis eftir formlega ákæru. Samkvæmt lögum um meðferð sakamála (Lög nr. 88/2008) skal kynna sakborningi efnisatriði málsins áður en yfirheyrsla hefst. Sönnunarbyrðin hvílir alfarið á ákæruvaldinu — bæði um sekt og um atvik sem kunna að horfa sakborningi til hagsbóta.
Hvað get ég sagt lögreglu á öruggan hátt á Íslandi?
Þú mátt gefa upp nafn og kennitölu án þess að afsala þér þagnarrétti um efnisatriði málsins. Tilkynntu skýrt að þú viljir þegja þar til verjandi þinn er viðstaddur. Ekki svara aðeins sumum spurningum — að hluta svör geta verið notuð fyrir dómi en heildarþögn er vernduð. Neitaðu kurteislega að svara; ekki veita líkamlega mótspyrnu.
What is the þagnarréttur right in Ísland?
Ef lögregla yfirheyrir þig sem sakborning hefur þú rétt til að þegja. Þér er ekki skylt að svara spurningum sem gætu komið þér í koll.Rétturinn til að bera ekki vitni gegn sjálfum sér byggir á 70. gr. stjórnarskrárinnar, sem tryggir réttláta málsmeðferð og sakleysisregluna.Samkvæmt lögum um meðferð sakamála (nr. 88/2008) skal kynna sakborningi efnisatriði málsins áður en yfirheyrsla hefst.Sönnunarbyrðin hvílir alfarið á ákæruvaldinu — bæði um sekt og um atvik sem geta horft sakborningi til hagsbóta.Þögn verður ekki notuð sem sönnun um sekt.
Hvenær á það við — þagnarréttur?
Þú ert yfirheyrður af lögreglu sem sakborningur í sakamáli.Rétturinn verður virkur um leið og lögreglan kemur fram við þig sem sakborning, ekki einungis eftir formlega ákæru.
Hvað á ég að gera ef lögreglan vill yfirheyra mig vegna afbrots á Íslandi?
Tilkynntu skýrt að þú viljir þegja þangað til verjandi þinn er viðstaddur.Þú mátt gefa upp nafn og kennitölu án þess að afsala þér þagnarrétti um efnisatriði málsins.Óskaðu eftir verjanda áður en þú svarar spurningum um málið.
Hvað áttu EKKI að gera — þagnarréttur?
Ekki láta beygja þig til að tala — þögn er stjórnarskrárvarinn réttur þinn, ekki játning um sekt.Ekki svara aðeins sumum spurningum — að hluta svör geta verið notuð fyrir dómi, en heildarþögn er vernduð.Ekki veita líkamlega mótspyrnu — þú getur neitað að svara en haldist samvinnuþýður.