Stöðvun lögreglu og skilríki á Íslandi (2026)
Um þessa grein
Byggt á lögum frá Alþingi, reglugerðum og opinberum leiðbeiningum. Skrifað á einföldu máli til almenns skilnings — þetta er fræðsluefni, ekki lögfræðiráðgjöf. Ritstjórnarreglur okkar
Í hverju felst þessi réttur?
Á Íslandi er engin almenn skylda til að bera skilríki. Þótt sérhver íbúi hafi kennitölu eru engin lög sem skylda fólk til að bera sönnun fyrir henni.
- Íslenskt nafnskírteini er valfrjálst skjal. Flestir nota ökuskírteini sitt til auðkenningar.
- Samkvæmt 67. gr. stjórnarskrárinnar má engan svipta frelsi nema samkvæmt heimild í lögum.
- Á Íslandi er ekki formlegt „stöðva og auðkenna" fyrirkomulag sambærilegt við sum önnur lögsagnarumdæmi.
- Lögreglumenn sjálfir eru skyldir til að bera sérstök auðkennisskjöl við beitingu lögregluvalds (Lögreglulög nr. 90/1996).
Hvenær á það við?
- Þú ert stöðvaður eða nálgaður af lögreglu í hvaða samhengi sem er.
- Stjórnarskrárvernd nær til allra einstaklinga á Íslandi, ekki bara ríkisborgara.
Hvað á að gera ef lögregla stöðvar þig og biður um skilríki á Íslandi
- Vertu rólegur og kurteis — þú mátt spyrja hvers vegna þú sért stöðvaður.
- Þú mátt auðkenna þig sjálfviljugur, en þú ert ekki lagalega skyldur til að bera líkamleg skilríki.
- Ef lögreglan biður þig að fylgja sér, spurðu hvort þú sért frjáls að fara — ef ekki, spurðu á hvaða lagalegum grunni þú sért handtekinn.
Hvað áttu EKKI að gera?
- Ekki veita líkamlega mótspyrnu — jafnvel þó þú teljir stöðvunina ólöglega getur mótspyrna leitt til frekari ákæra.
- Ekki gefa upp rangar upplýsingar — að gefa lögreglu uppdiktað sjálfsmynd getur haft lagaleg áhrif.
Um Samskipti við lögreglu
Réttindi þín í samskiptum við lögreglu á Íslandi koma frá Stjórnarskránni (Lög nr. 33/1944) — 67. gr. (frelsi), 68. gr. (dómsmeðferð), 70. gr. (réttlát málsmeðferð) — og Mannréttindasáttmála Evrópu með Lögum nr. 62/1994. Lög um meðferð sakamála (Lög nr. 88/2008) setja reglurnar: handtaka krefst rökstuðningsgrundvallar, færa þarf þig fyrir dómara innan 24 klukkustunda og þér skal tilkynnt um þagnarrétt og rétt til verjanda við yfirheyrslu. Leit krefst að jafnaði dómsúrskurðar. Lögreglan ber að jafnaði ekki skotvopn. Kvartanir eru afgreiddar af sjálfstæðu eftirlitsembætti; Persónuvernd hefur eftirlit með rafrænu eftirliti.
Algengar spurningar
Þarf ég að bera skilríki á Íslandi?
Nei. Á Íslandi er engin almenn skylda til að bera skilríki. Þótt sérhver íbúi hafi kennitölu eru engin lög sem skylda fólk til að bera sönnun fyrir henni. Íslenskt nafnskírteini er valfrjálst skjal — flestir nota ökuskírteini sitt til auðkenningar. Á Íslandi er ekki formlegt „stöðva og auðkenna" fyrirkomulag.
Getur íslenska lögreglan stöðvað mig án ástæðu?
Nei. Samkvæmt 67. gr. stjórnarskrárinnar má engan svipta frelsi nema samkvæmt heimild í lögum. Ef lögreglan stöðvar þig máttu spyrja hvers vegna. Ef hún biður þig um að fylgja sér, spurðu hvort þú sért frjáls að fara — ef ekki, spurðu á hvaða lagalegum grunni þú sért handtekinn. Lögreglumenn eru skyldir til að bera sérstök auðkennisskjöl við beitingu lögregluvalds.
Hvernig á ég að haga mér við stöðvun lögreglu á Íslandi?
Vertu rólegur og kurteis og spurðu hvers vegna þú sért stöðvaður. Þú mátt auðkenna þig sjálfviljugur en þú ert ekki lagalega skyldur til að bera líkamleg skilríki. Ekki veita líkamlega mótspyrnu — jafnvel þó þú teljir stöðvunina ólöglega getur mótspyrna leitt til frekari ákæra. Ekki gefa upp rangar upplýsingar; að gefa lögreglu uppdiktað sjálfsmynd getur haft lagaleg áhrif.
What is the stöðvun lögreglu og auðkenning right in Ísland?
Á Íslandi er engin almenn skylda til að bera skilríki. Þótt sérhver íbúi hafi kennitölu eru engin lög sem skylda fólk til að bera sönnun fyrir henni.Íslenskt nafnskírteini er valfrjálst skjal. Flestir nota ökuskírteini sitt til auðkenningar.Samkvæmt 67. gr. stjórnarskrárinnar má engan svipta frelsi nema samkvæmt heimild í lögum.Á Íslandi er ekki formlegt „stöðva og auðkenna" fyrirkomulag sambærilegt við sum önnur lögsagnarumdæmi.Lögreglumenn sjálfir eru skyldir til að bera sérstök auðkennisskjöl við beitingu lögregluvalds (Lögreglulög nr. 90/1996).
Hvenær á það við — stöðvun lögreglu og auðkenning?
Þú ert stöðvaður eða nálgaður af lögreglu í hvaða samhengi sem er.Stjórnarskrárvernd nær til allra einstaklinga á Íslandi, ekki bara ríkisborgara.
Hvað á ég að gera ef lögreglan stöðvar mig og biður um skilríki á Íslandi?
Vertu rólegur og kurteis — þú mátt spyrja hvers vegna þú sért stöðvaður.Þú mátt auðkenna þig sjálfviljugur, en þú ert ekki lagalega skyldur til að bera líkamleg skilríki.Ef lögreglan biður þig að fylgja sér, spurðu hvort þú sért frjáls að fara — ef ekki, spurðu á hvaða lagalegum grunni þú sért handtekinn.
Hvað áttu EKKI að gera — stöðvun lögreglu og auðkenning?
Ekki veita líkamlega mótspyrnu — jafnvel þó þú teljir stöðvunina ólöglega getur mótspyrna leitt til frekari ákæra.Ekki gefa upp rangar upplýsingar — að gefa lögreglu uppdiktað sjálfsmynd getur haft lagaleg áhrif.