Hælisréttindi á Íslandi (2026)
Um þessa grein
Byggt á lögum frá Alþingi, reglugerðum og opinberum leiðbeiningum. Skrifað á einföldu máli til almenns skilnings — þetta er fræðsluefni, ekki lögfræðiráðgjöf. Ritstjórnarreglur okkar
Í hverju felst þessi réttur?
Ísland veitir alþjóðlega vernd þeim sem flýja ofsóknir:
- Hvernig sækja á um: Persónulega hjá Útlendingastofnun, hjá lögreglu (þar á meðal á Keflavíkurflugvelli) eða í móttökumiðstöð á Egilsgötu 3, Reykjavík.
- Refsileysi: Þú verður ekki refsað fyrir að koma ólöglega til Íslands ef þú komst beint frá svæði þar sem þú óttaðist ofsóknir og gefur þig fram án tafar.
Tegundir verndar:
- Staða flóttamanns (Flóttamannasamningur SÞ 1951) — 3 ára leyfi.
- Viðbótarvernd (dauðarefsing, pyndingar, vopnuð átök) — 2 ára leyfi.
- Mannúðarástæður — 1 árs endurnýjanlegt leyfi.
Réttindi meðan á málsmeðferð stendur: Frí lögfræðiaðstoð, úthlutað húsnæði, heilbrigðisþjónusta (þar á meðal 3 ókeypis viðtöl við sálfræðing), vikuleg fjárhagsaðstoð, réttur til að sækja um atvinnuleyfi og skólagangur fyrir börn 6-16 ára.
Áfrýjun: 15 dagar til að áfrýja til Kærunefndar útlendingamála (5 dagar fyrir umsækjendur frá „öruggum löndum"). Frí lögfræðiaðstoð fyrir áfrýjun. Brottvísun er stöðvuð á meðan áfrýjun stendur.
Hvenær á það við?
- Þú ert á Íslandi og óttast ofsóknir, pyndingar eða alvarlegan skaða ef þú yrðir sendur til baka til heimalands þíns.
Hvað á að gera ef þú leitar hælis eða alþjóðlegrar verndar á Íslandi
- Sæktu um persónulega hjá Útlendingastofnun, lögreglu eða í móttökumiðstöð.
- Þú færð frían lögmann til að aðstoða þig í gegnum allt ferlið.
- Ef umsókn þinni er hafnað, áfrýjaðu innan 15 daga — þú hefur rétt á að vera áfram á meðan áfrýjun stendur.
Hvað áttu EKKI að gera?
- Ekki tefja — sæktu um eins fljótt og hægt er eftir komu.
- Ekki missa af áfrýjunarfresti — 15 dagar (eða 5 dagar fyrir ríkisborgara öruggra landa) er mjög stuttur tími.
Um Réttindi innflytjenda
Ef þú býrð á Íslandi á vegabréfsáritun eru réttindi þín samkvæmt Útlendingalögum (Lög nr. 80/2016). EES/EFTA- og Norðurlandabúar geta búið og unnið án leyfis, en EES-borgarar skrá sig eftir 3 mánuði. Þeir sem ekki eru EES-borgarar þurfa dvalarleyfi og atvinnuleyfi sem vinnuveitandi sækir um samkvæmt Lögum um atvinnuréttindi útlendinga (Lög nr. 97/2002). Fjölskyldusameining krefst lágmarkstekna og húsnæðis. Hæli fer samkvæmt Lögum um alþjóðlega vernd (Lög nr. 121/2020), með áfrýjun til Kærunefndar útlendingamála. Ríkisborgararéttur samkvæmt Lögum nr. 100/1952 krefst yfirleitt 7 ára búsetu.
Algengar spurningar
Hvar sæki ég um hæli á Íslandi?
Persónulega hjá Útlendingastofnun, hjá lögreglu (þar á meðal á Keflavíkurflugvelli) eða í móttökumiðstöð á Egilsgötu 3, Reykjavík. Þú verður ekki refsað fyrir að koma ólöglega til Íslands ef þú komst beint frá svæði þar sem þú óttaðist ofsóknir og gefur þig fram án tafar.
Hvaða tegundir verndar veitir Ísland?
Þrjár: staða flóttamanns samkvæmt Flóttamannasamningi 1951 (3 ára leyfi), viðbótarvernd vegna hættu á dauðarefsingu, pyndingum eða vopnuðum átökum (2 ára leyfi) og mannúðarástæður (1 árs endurnýjanlegt). Á meðan málsmeðferð stendur færðu fría lögfræðiaðstoð, úthlutað húsnæði, heilbrigðisþjónustu þar á meðal 3 ókeypis sálfræðiviðtöl, vikulega fjárhagsaðstoð og skólagangur fyrir börn 6-16 ára.
Hversu langan tíma hef ég til að áfrýja synjun á hælisumsókn á Íslandi?
15 daga til að áfrýja til Kærunefndar útlendingamála — aðeins 5 daga fyrir umsækjendur frá „öruggum löndum". Frí lögfræðiaðstoð er veitt fyrir áfrýjun og brottvísun er stöðvuð á meðan áfrýjun stendur. Ef þú missir af frestinum eru afleiðingarnar afdrifaríkar. Ekki tefja að sækja um í fyrsta lagi — sæktu um eins fljótt og hægt er eftir komu.
What is the hæli og réttindi flóttamanna right in Ísland?
Ísland veitir alþjóðlega vernd þeim sem flýja ofsóknir:Hvernig sækja á um: Persónulega hjá Útlendingastofnun, hjá lögreglu (þar á meðal á Keflavíkurflugvelli) eða í móttökumiðstöð á Egilsgötu 3, Reykjavík.Refsileysi: Þú verður ekki refsað fyrir að koma ólöglega til Íslands ef þú komst beint frá svæði þar sem þú óttaðist ofsóknir og gefur þig fram án tafar.Tegundir verndar:Staða flóttamanns (Flóttamannasamningur SÞ 1951) — 3 ára leyfi.Viðbótarvernd (dauðarefsing, pyndingar, vopnuð átök) — 2 ára leyfi.Mannúðarástæður — 1 árs endurnýjanlegt leyfi.Réttindi meðan á málsmeðferð stendur: Frí...
Hvenær á það við — hæli og réttindi flóttamanna?
Þú ert á Íslandi og óttast ofsóknir, pyndingar eða alvarlegan skaða ef þú yrðir sendur til baka til heimalands þíns.
Hvað á ég að gera ef ég vil sækja um hæli eða vernd flóttamanns á Íslandi?
Sæktu um persónulega hjá Útlendingastofnun, lögreglu eða í móttökumiðstöð.Þú færð frían lögmann til að aðstoða þig í gegnum allt ferlið.Ef umsókn þinni er hafnað, áfrýjaðu innan 15 daga — þú hefur rétt á að vera áfram á meðan áfrýjun stendur.
Hvað áttu EKKI að gera — hæli og réttindi flóttamanna?
Ekki tefja — sæktu um eins fljótt og hægt er eftir komu.Ekki missa af áfrýjunarfresti — 15 dagar (eða 5 dagar fyrir ríkisborgara öruggra landa) er mjög stuttur tími.